Zawieszenie praw rodzicielskich i pozbawienie praw rodzicielskich to pojęcia, które często są ze sobą mylone. Choć oba rozstrzygnięcia wpływają na możliwość decydowania przez rodzica o sprawach dziecka, ich przyczyny i skutki są inne. Najważniejsza różnica dotyczy charakteru przeszkody w wykonywaniu obowiązków rodzicielskich – zawieszenie jest związane z sytuacją przejściową, natomiast pozbawienie stosuje się w przypadkach znacznie poważniejszych. W języku potocznym często używa się określenia „zawieszenie praw rodzicielskich”. Prawidłowo mowa jednak o zawieszeniu władzy rodzicielskiej. To właśnie władza rodzicielska obejmuje uprawnienia i obowiązki związane między innymi z wychowaniem dziecka, sprawowaniem nad nim pieczy oraz podejmowaniem istotnych decyzji dotyczących jego życia.
Na czym polega zawieszenie praw rodzicielskich?
Zawieszenie praw rodzicielskich ma charakter czasowy. Sąd może zdecydować o takim rozwiązaniu, jeżeli rodzic z powodu przemijającej przeszkody nie jest w stanie wykonywać władzy rodzicielskiej.
Istotne jest właśnie to, że przyczyna problemu powinna mieć charakter przejściowy. Można zakładać, że po pewnym czasie ustanie i rodzic ponownie będzie mógł uczestniczyć w podejmowaniu decyzji dotyczących dziecka.
W praktyce znaczenie mają zawsze konkretne okoliczności rodzinne. Przemijającą przeszkodą może być przykładowo poważna choroba uniemożliwiająca przez określony czas sprawowanie pieczy nad dzieckiem albo długotrwała nieobecność rodzica, jeżeli rzeczywiście powoduje ona brak możliwości wykonywania władzy rodzicielskiej.
Samo wystąpienie trudnej sytuacji życiowej nie oznacza jednak automatycznie, że sąd zawiesi władzę rodzicielską. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy przeszkoda rzeczywiście uniemożliwia wykonywanie obowiązków wobec dziecka oraz czy można uznać ją za przejściową.
Jakie skutki powoduje zawieszenie praw rodzicielskich?
W okresie zawieszenia rodzic nie wykonuje władzy rodzicielskiej. Oznacza to przede wszystkim brak możliwości podejmowania decyzji, które należą do zakresu tej władzy.
Może chodzić między innymi o kwestie dotyczące edukacji, leczenia, miejsca pobytu dziecka czy innych istotnych spraw związanych z jego wychowaniem i reprezentowaniem.
Jeżeli zawieszenie praw rodzicielskich dotyczy tylko jednego z rodziców, władzę rodzicielską wykonuje drugi rodzic, o ile sam jest do tego uprawniony. Jeżeli natomiast żaden z rodziców nie może jej wykonywać, konieczne staje się zapewnienie dziecku odpowiedniej opieki w inny sposób.
Zawieszenie nie powinno być jednak rozumiane jako definitywne zakończenie relacji prawnej pomiędzy rodzicem a dzieckiem. Jego istotą jest czasowe odsunięcie rodzica od wykonywania władzy z powodu istniejącej przeszkody.
Kiedy zawieszenie praw rodzicielskich może zostać uchylone?
Zawieszenie jest bezpośrednio związane z przyczyną, która doprowadziła do jego zastosowania. Jeżeli przeszkoda przestaje istnieć, odpada również podstawowy powód dalszego utrzymywania zawieszenia.
Nie oznacza to jednak, że rodzic powinien traktować ustanie przeszkody jako automatyczny powrót do wykonywania władzy rodzicielskiej. Zawieszenie jest rozstrzygnięciem sądu i również jego uchylenie wymaga odpowiedniego rozstrzygnięcia.
To jedna z cech wyraźnie odróżniających zawieszenie praw rodzicielskich od pozbawienia władzy rodzicielskiej – już w chwili zawieszania zakłada się, że przeszkoda może mieć charakter czasowy.
Na czym polega pozbawienie praw rodzicielskich?
Pozbawienie władzy rodzicielskiej jest rozstrzygnięciem dalej idącym niż jej zawieszenie. Może nastąpić między innymi wtedy, gdy rodzic nie jest w stanie wykonywać władzy rodzicielskiej z powodu przeszkody o charakterze trwałym.
Podstawą takiego rozstrzygnięcia mogą być również zachowania samego rodzica – nadużywanie władzy rodzicielskiej albo rażące zaniedbywanie obowiązków względem dziecka.
W takich przypadkach nie chodzi więc o przejściową sytuację, która chwilowo uniemożliwia rodzicowi zajmowanie się sprawami dziecka. Problem jest poważniejszy i może wynikać zarówno z długotrwałej niemożności wykonywania władzy, jak i ze sposobu postępowania rodzica.
Pozbawienie praw rodzicielskich oznacza, że rodzic traci możliwość wykonywania władzy rodzicielskiej. Nie może zatem podejmować decyzji należących do jej zakresu ani występować jako osoba wykonująca władzę nad dzieckiem.
